Ziarenko na wagę złota

Ceny ryżu w zeszłym roku wzrosły o 70%. To kolejna szokująca wiadomość, która nie znajdzie się w polskich mediach, a której konsekwencje dla świata są trudne do przecenienia. Ryż jest najważniejszym na świecie zbożem żywnościowym. Podstawą diety dla połowy ludzkości, 3 miliardów osób. Teraz ta „gorsza” według zachodnich standardów połowa świata musi zacisnąć pasa, albo pognać swoje dzieci do pracy zamiast pozwolić im chodzić do szkoły. Potzrebują więcej pieniędzy albo będą niedojadać. Najbiedniejsi, którzy nie mogą sami uprawiać ryżu, zaczną znów głodować. I to w świecie, gdzie olbrzymie ilości żywności są marnowane a zboża uprawia się nie na potrzeby żywnościowe, a energetyczne – oczywiście Zachodu. Konsekwencje światowego wzrostu cen żywności są nieobliczalne. Stara prawda, że terroryzm rodzi się tak samo z fanatyzmu jak z biedy, zapewne da o sobie znać wkrótce.

Pa, Pati. Nie wracaj.

Jak donosi Rzeczpospolita, prezes TVP podjął w duchu decyzję o odwołaniu Patrycji Koteckiej z funkcji zastępcy dyrektora Agencji Informacji TVP. To bardzo dobrze, ale nie sposób jednak nie wytknąć panu prezesowi, że jeszcze na początku roku w wywiadach prasowych bronił Koteckiej - symbolu PiS-yzacji TVP - jako rzekomo odważnej, rzetelnej i doświadczonej dziennikarki oraz tego, że przecież to on sam uczynił ją wicedyrektorem i tolerował a być może wspierał i inspirował niektóre jej działania, o których będą pisać podręczniki manipulacji i propagandy politycznej. To kolejny dowód bezgranicznego koniunkturalizmu prezesa Urbańskiego i jego gotowości do poświęcania ludzi w imię interesu politycznego jego i całego Zarządu. Akurat w tym przypadku tło tej decyzji ma jednak mniejsze znaczenie, bo Kotecka była wrzodem, który należało już dawno usunąć. Co teraz będzie z Pati? No cóż, otwiera się przed nią zapewne kariera polityczna w PiS, chociaż znając jej możliwości intelektualne, nie wyobrażam sobie bezpośredniej rozmowy z Jarosławem Kaczyńskim. Ale bardziej prawdopodobne jest to, że zostanie felietonistką Głosu bądź Gazety Polskiej a prywatnie osiądzie przy boku wkrótce europarlamentarzysty Zzbigniewa Ziobry w domku pod Krakowem, gdzie powije mu potomstwo. A za 12 lat być może zostanie panią prezydentową.

Iraq-five years on: the polish perspective

Poland’s decission to join the „coalition of the willing” has left the military stretched beyond their capacity, the society in serious doubt of real intentions of their leaders and the perception of a joint effort for a good cause seriously damaged. It took 5 years and 3 governments to rethink and withdraw.
With more than 15 000 troops in 10 tours of duty so far Operation Iraqi Freedom (OIF) remains the largest military effort undertaken by the armed forces of the independent polish state (twice as many troops took part in the 1968 Czechoslovakia invasion, but that was not subject to a sovereign decission). This effort is due to terminate later this year, as the PM Donald Tusk promised withdrawal of the polish contingent and president Lech Kaczynski signed orders which allow for use of the polish forces in Iraq until October the 31st 2008.
Little time though is being spent today on debating the Iraq war. The issue fell victim to more politically „exciting” and actual questions, like the ratification of the Lisbon Treaty and notably Afghanistan, which was in deep shadow of Iraq for too much time. More analysis on costs and gains of the mission will surely come later, as the withdrawal deadline approaches. So far no serious analytical project on OIF has been launched nor is under preparation. Observers have to rely on media reports, think-tank debates and public opinion polls. This article summarises only main streams of discussion with hope that others contributors will add their countries’ perspectives and comments.
Wrong war
Poland’s engagement in Iraq was based on two pillars: the notion of fulfilling the strategic bilateral alliance with the US and a similar duty to the international community[1]. Both the US decission to attack and the UN S.C. resolution 1441 were based on assumption that Iraq posesses weapons of mass destruction and supports terrorist organisations like Al.-Kaida. The first was admitted by the CIA to be wrong, the latter is probably never to be firmly proven. Poland’s leaders quoted allied intelligence sources and the allies reasurements of Iraq’s wrongdoing and lethal danger as grounds for their decission to go to war. It took them more than 3 years to admit they were misled and deceived but they didn’t immediately decide to order troops home, arguing it might leave the polish AOR in bloodshed.
Poland’s public opinion was strongly against the war from the very beginning and that stance did not change through years. Yet the leaders argued it is right to go against the anti-war mood for the national interests’s sake. This position changed only recently or – more precisely – the national interest changed in view of the current leaders. It is now in the national interest to withdraw.
Little gains
It is perhaps due to asessment of what Poland gained on the mission that the perception of national interest in relation to Iraq has changed. The aim of maintaining and strenghtening the bilateral strategic relation with the US has failed. The graphic proof for that is the planned missile defence deployment, where Poland is desperately trying to secure some hardware or financial guarantees for strenghtening its defence capabilities with little positive response so far from their American counterparts. And there are more sticking points: the US did not manage to ease visa regime for Poles and it did not persuade Lockheed-Martin to fulfill the offset program agreed upon purchase of the F-16’s. But most striking example of Poland’s imparity in regard to Iraq is that no significant business oportunity nas been created for the polish industry – a clear breach of promises made by the polish leaders on behalf of Americans. The costs of Iraq deployment on the polish side – as high as a billion dollars – have been put solely on the polish taxpayers.
Military experience
On the gains side the iraqi mission can be seen as a major testground for both line units, supplies, logistics and command structures. It is subject to further complex analysis how well did the polish army do in that test, but what should be said is that the reality of war in Iraq has been quite far away from what the operation was planned for. The need for amendments in equipment, structure, training and command have become apparent already in the course of the first tour of duty. As the situation on ground changed and the troops were gaining experience – they have constantly appealed for extra capabilities. These have been not only costly but sometimes just beyond reach of the polish military – and Americans have not always helped, being overstretched themselves. Shortages in equipment, vulnerability of supplies and lack of experience in commanding a multi-cultural, multi-ethnic and multi-language force had a damaging effect. In result the polish AOR has shrunk as did the number of troops under the polish command. The goals of the mission have evolved from peace-enforcement and stabilization to training and again to peace-enforcement, which reflected deterioration of the situation on the ground. Questions are being raise whether polish troops withdrawing from Diwanyia will leave it in better shape than it was when they arrived. As it became clear there is much more to do in Afghanistan for NATO troops, Poland realised it can not be involved in two such operations at a time. It has neither capabilities nor enough troops to do that. Hence the choice has been made to leave Iraq and focus on Afghanistan.
Public distrust
It is worth reminding that both decissions – on going hand in hand with the Americans in pursuit of Al.-Kaida in Afghanistan and to topple Saddam Hussein in Iraq – have been taken without a wider consultation. It was the post-communist government of PM Leszek Miller and former career apparatchik, the then president Aleksander Kwasniewski who formally agreed in June 2003 for sending troops to Iraq. They used wide pro-american sentiment, still lingering after unprecedented, solidarity-driven, whole-hearted and emotional reaction to the events of 11th September 2001. Poland was regarded as a „true ally” by the US and a staunch supporter of somewhat oversized (for its global position) war on terror policy adopted by G.W. Bush, Dick Cheney and Donald Rumsfeld. That sentiment was also boosted by huge PR and media campaign by the US government officials and private sector launched by the selection of a multi-role aircraft for the polish airforce. The contract worth 3.5 bn USD was granted to the US company Lockheed-Martin in late December 2002 and in 2003 Poland seemed to be still under the spell-bound of the Fort Worth wizards. Yet that spell-bound dissappeared quickly as polish boys were coming back in coffins and families of the fallen were left on their own. The military was proved unprepared to heal the human costs of the expedition. In result the pro-war lobby which led Poland to Iraq is suffering deep public distrust. The post-communist party, responsible for sending troops to Iraq was defeated in two general elections since and is merely marginalised[2]. Mr Kwasniewski, who tried to return to domestic politics, has failed to rally support. The right-wing conservatives who supported keeping the mission lost the last general election to a moderate center-right, whose leaders maintain that Poland fulfilled its mission and has well deserved the right to leave.
Making foes
Tense times came as Poland agreed to go hand in hand with Americans into Iraq. Most famous example of how furious some european leaders were is the quote by the French president Jaques Chirac, who did not hesitate to blast Poland for „not using the chance to sit quiet” – after it emerged that PM Leszek Miller was among the 8 who signed a letter in support of the US policy in March 2003. It took a few years for Chirac to apologise and it took even longer for Poland to restore the quality of relations with France, Belgium and Germany, the strongest opponents of the US-led invasion. Russia condemned Iraq operation outright and it did not have to condemn Poland separately as Warsaw-Moscow relations were approaching its all-time lows, with Iraq being by far not the only cause for that. Surely, keeping on the American side complicated Poland’s position within the EU in the early stage of its membership and made it more difficult for diplomacy to negotiate important EU matters. The term of „new Europe”, once used by Donald Rumsfeld, has not helped.
Balance sheet
Poland is to withdraw from Iraq by the end of October this year. The balance-sheet of the operation will be made by relevant ministries, the general staff of the armed forces and operational command. From what was said and revealed until now it is justified to conclude that Poland did not gain much on OIF. Whether it did loose, that remains to be analysed in detail. As it seems however, the current asessment of OIF makes further such decissions more difficult, if not impossible.

© MS, 2008

[1] Formal ground for sending troops to war was resolution 1441 of the UN Security Council
[2] I am not claiming that the war issue was decisive, I would argue though it was important

NATO na rozdrożu

Na trzy tygodnie przed szczytem NATO w Bukareszcie rozbieżności ocen dotyczących przyszłości Sojuszu i jego roli wydają się nie do przezwyciężenia. Taki wniosek przychodzi na myśl po warszawskiej konferencji zorganizowanej na Zamku Królewskim przez Centrum Stosunków Międzynarodowych i Ministerstwo Obrony Narodowej.
Impreza była pierwszoligowa: okolicznościową mowę sekretarza generalnego poprzedzały dwie dyskusje panelowe, o politycznym i wojskowym wymiarze transformacji NATO, w której padały pytania i wnioski często nie mieszczące się w wygładzonych ramach politycznej poprawności. Część polityczną zdominował spór Roberta Kagana z Romanem Kuźniarem, który unaocznił fundamentalne różnice w postrzeganiu kondycji NATO oraz co do jego roli w przyszłości. Jeśli interpretować ten spór jako oddający różnice pomiędzy Polską albo w ogóle nowymi członkami NATO albo w ogóle Europą a USA to wniosek nasuwa się jeden i to smutny: drogi sojuszników transatlantyckich dramatycznie się rozchodzą. Amerykanie (a Kagan występował w Warszawie również jako doradca Johna McCaina, aczkolwiek oczywiście zastrzegł, że wypowiada swoje poglądy) zdają się przeć w kierunku transformacji Sojuszu w formację "obrońców demokracji" przeciwko formacji "zwolenników autorytaryzmu". Jak to ujął Kuźniar, cytując Johna Quincy Adamsa, NATO ma się stać nowym św.Jerzym, poszukującym coraz dalej coraz to nowych smoków do pokonania. Polski geopolityk jest temu przeciwny, Kagan wyrażał wręcz zaskoczenie, że jego europejscy partnerzy nie rozumieją takiego podejścia do ładu globalnego. Według niego - jak intrepretuję jego wypowiedź - NATO i USA powinny na skalę globalną zwalczać radykalizm i autorytaryzm, również zbrojnie, prowadząc operacje dzięki siłom zmodernizowanego Sojuszu. Taka wizja skrajnie nie odpowiada Europejczykom, co pokazał też francuski profesor Francois Heisburg, z londyńskiego IISS-u. Heisburg stawiał na pragmatyzm, wskazując polityczne i wojskowe problemy, przed którymi staje obecnie Sojusz prowadząc operacje. Jego zdaniem rozszerzanie NATO (o Brazylię, Japonię, Argentynę czy Australię, jak się często proponuje) nie leży w interesie Europejczyków. Kuźniar otwarcie sprzeciwiał się koncepcji "globalnego NATO", stawiając na "core activity", czyli zobowiązania wzajemne wynikające z art. 5 i 6 Traktatu. Kagan dziwił się, że Europejczycy tak wąsko rozumieją zadania współczesnego NATO i nie dawał się przekonać, że samo rozumienie czym jest kolektywna obrona z art.5 uległo zmianie po zimnej wojnie. Znamienne, że dyskusja prawie w ogóle nie dotyczyła włączenia do Sojuszu Ukrainy i Gruzji. Z wyjątkiem otwierającego przemówienia ministra Klicha, który przecież musiał o tym wspomnieć.
Panel wojskowy był jeszcze bardziej przygnębiający. Z nieczęsto słyszaną otwartością wojskowi wymieniali problemy z jakimi borykają się przy prowadzonych obecnie operacjach. Generał Czmur w kilku przykładach opisał paradoks "krótkiej kołdry" w Afganistanie: gdy dowódcy polowi chcą zaatakować Talibów, muszą grupować siły z całej prowincji, co odsłania tyły i umożliwia Talibom opanowanie innych miejsc. W ogóle operacje NATO są jego zdaniem prowadzone poniżej wojskowego minimum wystarczalności, tzn. w normalnych warunkach w ogóle nie powinny mieć miejsca, bo narażają siły i środki. Dowódcy nie dysponują tym, co minimalnie niezbędne dla wykonania stawianych im zadań. Czy jeszcze ktoś się dziwi dlaczego Afganistan wygląda tak jak wygląda? A teoria jest piękna: NATO dysponuje 2,4 mln żołnierzy!!! Tyle że mniej niż 10% tego jest do dyspozycji. NATO ma rozbudowaną strukture dowódczą!!! Tyle że nie jest w stanie wysłać do Afganistanu dowództwa korpusu, bo dowódcy owszem są, ale w ciepłych bazach w Europie, których nieusuwalności bronią państwa-gospodarze. Realizacja długofalowych programów typu A400M czy AGS opóźnia się. Wojskowi nie kryli, że spodziewają się uzyskać mniej niż planowano, później niż planowano i drożej niż planowano.
I cóż ten biedny Jaap de Hop Scheaffer mógł powiedzieć? Zgodnie z oczekiwaniami wygłosił dość neutralna mowę, z której wynikało, że NATO wiele osiągnęło, ale ma wiele do zrobienia, również z samym sobą. Nie wiedział, co było wcześniej, bo zakończył mówiąc, że nie ma powodu by Polska i inne kraje nie próbowały uczynić z NATO sojuszu swoich marzeń. Nie miał świadomości, że już wiemy, iż te marzenia są drastycznie różne po obu stronach Atlantyku.
O tym media nie powiedziały, zbyt zajęte awanturą w Sejmie o traktat lizboński.

Czy Ziemia nas zagłodzi?

Ludzkość ma przechlapane. Kryzys energetyczny nałożył się na kryzys żywnościowy. Oba wywołane zostały przez ludzi, i to w najlepszej wierze: z dbałości o Ziemię. Według wiarygodnych analiz ceny podstawowych produktów żywnościowych w ciągu ostatniego roku podwoiły się. Głównym czynnikiem tego wzrostu jest gwałtownie rosnące zapotrzebowanie na biomasę potrzebną do wytwarzania energii i paliw (głównie bioetanolu). Biopaliwa miały być jedną z alternatyw wobec rosnących cen paliw kopalnych i jedną z recept na bardziej ekologiczne wytwarzanie energii. Lobby rolnicze szybko zrozumiało, że ekologiczna retoryka da mu okazję do zapewnienia sobie długoletnich kolosalnych dochodów przy jednoczesnym drastycznym zmniejszeniu kosztów działalności - bo soja energetyczna jednak nie wymaga takich zabiegów jak konsumpcyjna. Oczywiście lwią część rynku zagarnęli dotychczasowi wiodący producenci upraw konsumocyjnych i paszowych, bo gorszy pieniądz wyparł lepszy pieniądz (gorsze zboże wyparło lepsze). Niczego nie zyskali rolnicy w Afryce, a konsumenci wszędzie na świecie dużo stracili i stracą jeszcze więcej. Bo kampania, która wywołała lawinowy wzrost cen żywności nie spowodowała wszystkich tych skutków, które miała na celu. Paliwa wcale nie staniały a systematycznie drożeją. Oczywiście można twierdzić, że gdyby nie biopaliwa, zdrożałyby jeszcze bardziej. Ale paliwa to jednak dobro w pewnym sensie luksusowe - a żywność po prostu trzeba kupić. Pierwszym skutkiem ekspansji biopaliw był wzrost cen żywności, sprawa relatywnego spadku (?) albo ustabilizowania cen paliw jest mocno dyskusyjna. Ostatecznie bez samochodu (albo drugiego samochodu) można żyć, bez żywności nie bardzo.
Ludzkość zabrnęła jednak dalej. W imię dbałości o klimat narzuciła sobie ograniczenia w emisjach gazów wytwarzanych w procesie produkcji energii. Świetnie - mówiono powszechnie - nareszcie chronimy Matkę Ziemię. Ten kij ma jednak dwa końce, a drugim właśnie dostajemy po tyłkach. Raptowne wzrosty cen energii są częściowo wyołane światowym poziomem cen surowców, a po części kosztem zakupu limitów emisji, uzgodnionych w ramach UE. Za wszystko zapłaci konsument: drożejącą żywność, drogie paliwa i drogą energię elektryczną, obłożoną ekologicznym narzutem. Pytanie czy i do jakiego stopnia konsumenci są gotowi taki ekologiczny podatek zapłacić? I kto na tym zarobi???
Liczne raporty z ostatnich lat wskazywały, że zmiany klimatyczne staną się największym problemem ludzkości w perspektywie żyjących pokoleń. Zdecydowanie za szybko uderzyły nas po kieszeniach. Rosnące ceny żywności to najpoważniejszy problem polityczny w skali globalnej, żyzna gleba dla radykalizmów, niepokojów społecznych i wojen. Deficyt źródeł energii daje dyktatorską pozycję ich nielicznym posiadaczom i dystrybutorom. Już teraz naftowo-gazowe oligopole de facto kontrolują wiele regionów świata i wytyczają kierunki polityki niemałych państw. Eksploatując złoża paliw kopalnych jednocześnie zagarniają rynek biopaliw, drenując kieszenie konsumentów. Trudno zdobyć się na optymizm, wizja przyszłości jawi się mniej więcej taka:
W Europie o jednej żarówce, o chłodzie i głodzie, oddychać będziemy czystszym powietrzem, mając złudną nadzieję, że pozostawiamy Ziemię w lepszym stanie. Wątpliwa satysfakcja.
W Azji i USA nie zważając na ekologię skraplać będziemy kukurydzę na biodiesel i napychać się hamburgerami z genetycznie modyfikowanej soji o smaku wołowiny.
W Afryce głodować.

Niezależne czy opozycyjne?

Polskie Radio dorobiło się niezłego portalu internetowego. Jego zawartość szokuje jednak nie tylko różnorodnością. Szokuje treścią polityczną. Oto publiczny nadawca radiowy, instytucja jeszcze niedawno obdarzana zaufaniem przez 80% respondentów sondaży, wita użytkowników komunikatem: Donald Tusk przed Trybunał. A swej własnej kampanii atakującej rząd i rządzącą koalicję za projekt tzw. ustawy medialnej, poświęca pierwsze miejsce wśród aktualności. Bije po oczach "wypowiedzią słuchacza", który pisze, że "PO chce nie tylko zlikwidować publiczne media, ale i wszelkie przejawy demokracji". To skandal, kolejny z tych, do których zresztą obecne kierownictwo PR zdążyło nas przyzwyczaić. I nie tylko PR. Zarząd TVP również wiele razy dał się poznać jako gracz polityczny, najdobitniej chyba wtedy, gdy prezes Urbański (podobnie jak Czabański) podpisał list-apel w obronie szefa CBA Mariusza Kamińskiego przed zamiarem jego odwołania. Przekroczona została wtedy bariera, która dzieli sprawozdawców, komentatorów i obserwatorów - którymi w zasadzie są dziennikarze, od uczestników, działaczy i aktywistów - ktorymi zasadniczo są politycy. Powie ktoś, że co do Urbańskiego i Czabańskiego nigdy nie było złudzeń. Nominowani w określonej sytuacji politycznej dzięki określonemu układowi politycznemu, nigdy nie kryli swych afiliacji i sympatii. Ale czy trzeba to udowadniać czynami? Teraz prezes Polskiego Radia, włączając się de facto w polityczną kampanię opozycji, udowadnia po raz kolejny, że nie może być wiarygodnym szefem niezależnego publicznego radia. Że co najwyżej nadaje się na szefa radia politycznego, bo przecież nie państwowego, skoro otwarcie zwalcza projekty wspierane przez rząd. Krytyka poczynań polityków, w tym rządzących, jest obowiązkiem mediów, zwłaszcza poublicznych. Odróżnić jednak należy krytykę ich poczynań od włączania się w polityczne kampanie opozycji. Prezes Czabański tej różnicy nie rozumie.

Warcaby prezesa

Prezes TVP zrobił to, co robi się zawsze, gdy nie chce się nie niczego robić naprawdę: poprzesuwał ludzi wewnątrz instytucji, markując rzeczywiste zmiany. Zwolnił Raczyńską, przerzucił Macieję, zwolnił chwilowo ważną posadę na Placu, przesunął Grzelaka, zwalniając drugą ważną posadę na Placu (daleko ważniejszą od dyrektora TVP1!). Ale tak naprawdę nie zrobił niczego, o czym można mówić w kategoriach fundamentalnych zmian dziennikarstwa telewizji publicznej. W ciągu ostatnich dwóch lat TVP została nie tylko "wyprana" z najlepszych dziennikarzy i prezenterów, ale poddano ją takiej traumie opresji politycznej, rzeczywistej i wymyślonej (groźniejszej, bo skutkującej prewencyjną autocenzurą!), że odbudowa wiarygodności wymaga daleko głębszych zmian niż roszady na kilku stanowiskach. A nawet dzisiejsze zmiany są fałszywe. Jeśli Małgorzacie Raczyńskiej zarzucano upolityczneinie TVP1, to jaką różnicę stanowi Dorota Macieja, w czasie której rządów Wiadomości utraciły resztki obiektywizmu i zostały de facto oddane w pacht Patrycji Koteckiej oraz jej politycznym promotorom. Ta sama Dorota Macieja pozwalała, by w największym serwisie telewizyjnym w Polsce pokazywano materiały na polityczne i towarzyskie zlecenie wysoko postawionych osób (vide niedawny przykład z nagrodą dla biskupa) a także by w czasie zajść w Belgradzie, kiedy płonęła ambasada USA, pierwszą wiadomością w jej serwisie był spot PiS-u, pokazany zresztą in extenso tuż po jego emisji w czasie reklamowym. Gdzie tu zmiana? Nie ma żadnej, jest gra na czas. Reorganizację z reguły zarządza się z braku pomysłów na twórcze działanie.
Ważniejsze jest odwołanie Jarosława Grzelaka. Człowiek, który dał się poznać jako polityczny oportunista i ignorant w zakresie meritum swojej odpowiedzialności (szef Agencji Informacji!!!), który zasłynął porównaniem pracy dziennikarzy do papieru toaletowego i który bez mrugnięcia okiem zwalniał (nawet jeśli ich nie zatrudniał na zasadzie kodeksu pracy) rzetelnych dziennikarzy i zdejmował wartościowe programy ma teraz dobić Panoramę, która dogorywa obecnie o 24.00 w nowej ramówce TVP2. Gdyby tylko była we mnie jakakolwiek wiara, że na jego miejsce trafi na Plac osoba kompetentna, przywiązana do misji mediów publicznych i odpowiedzialna...
Niestety, wiele wskazuje na to, że to kolejne warcaby prezesa. Szachy to gra mądra i szlachetna.